Mury obronne | www.torun.pl

Turystyka

Mury obronne

Mury obronne

Początek budowy murów miejskich w Toruniu sięga lat sześćdziesiątych XIII wieku. Bogacące się miasto handlowe i ważny ośrodek wojskowo-administracyjny państwa krzyżackiego został otoczony systemem ceglanych murów baszt, bram i fos, z których wiele można oglądać do dzisiaj.

Do średniowiecznego Starego Miasta Torunia prowadziło 8 bram: od strony Wisły - Klasztorna, Żeglarska, Łazienna i Mostowa, od wschodu, czyli od strony Nowego Miasta Torunia - Paulińska i Kotlarska, od zachodu Brama Starotoruńska (okolice dzisiejszego skrzyżowania ulic Pod Krzywą Wieżą i Kopernika), a od północy Chełmińska (na wysokości skrzyżowania ul. Chełmińskiej z Fosą Staromiejską).

W systemie murów obronnych starego Torunia na uwagę zasługuje też kilka baszt obronnych o oryginalnych nazwach: Koci Łeb, Gołębnik, Monstrancja, a także Krzywa Wieża - odchylona od pionu o 1,4 m.

Obwarowania Nowego Miasta Torunia były znacznie skromniejsze - od strony południowo-wschodniej wznosiły się mury i Brama św. Jakuba, a głównym wjazdem do miasta od wschodu była Brama św. Katarzyny (skrzyżowanie dzisiejszej ul. Św. Katarzyny i ul. Szumana).

Do dzisiaj spośród średniowiecznych, toruńskich bram zachowały się trzy: Klasztorna - której nazwa pochodzi od nieistniejącego klasztoru i kościoła p.w. Ducha Św., Brama Żeglarska - Toruń był przez wiele stuleci portem wiślanym - i Mostowa, upamiętniająca swą nazwą istnienie w tym miejscu XV-wiecznego, drewnianego mostu na Wiśle, spalonego w 1877 r. Natomiast bramy Paulińska, Kotlarska, Starotoruńska, Chełmińska, św. Katarzyny i św. Jakuba zostały wraz z przyległymi murami rozebrane w XIX w.

Drugi etap fortyfikowania rozpoczął się w 1629 r., kiedy podjęto budowę nowoczesnych, ziemnych fortyfikacji bastionowych poza ówczesnymi murami miasta. Dziś łącznie z umocnieniami średniowiecznymi tworzą one tzw. pierścień wewnętrzny fortyfikacji Torunia, którego pozostałości widać wśród zieleni miejskiej. Przez blisko trzy wieki umocnienia te stanowiły główną siłę obronną - były wielokrotnie bronione i zdobywane, przebudowywane i wzmacniane przez Polaków, Szwedów, Francuzów, Rosjan i Prusaków. Najbardziej ucierpiały podczas wojen napoleońskich, dlatego od 1818 r. do 1864 r. Prusacy - uznając strategiczne znaczenie twierdzy nadgranicznej - sukcesywnie je rekonstruowali i rozbudowywali. W tym okresie powstały m.in.: Fort św. Jakuba przy ul. gen. J. Sowińskiego (ok. 1830), Przyczółek Mostowy (na południe od dzisiejszego Dworca Głównego PKP – 1824-1840) oraz - w związku z powstaniem linii kolejowej do Warszawy - Fort Kolejowy (1863).

W kolejnych dziesięcioleciach liczne wynalazki militarne: proch bezdymny, kruszące materiały wybuchowe, stalowa lufa gwintowana i działa o wiele większym zasięgu i celności, wymusiły na projektantach stworzenie nowej koncepcji obronnej. Odstąpiono od budowy ciągłych obwałowań liniowych na rzecz samodzielnych fortów - obiektów oddalonych od siebie, rozrzuconych pierścieniem w promieniu 3 - 4 km od bronionego centrum. Szybko okazało się ceglane konstrukcje są nieodporne na nowe rodzaje amunicji, dlatego rozpoczęto ich wzmacnianie i zagęszczanie nowymi stanowiskami międzypolowymi.

Według tego modelu została zbudowana Twierdza Toruń, czyli zewnętrzny pierścień fortyfikacji - jeden z potężniejszych zespołów obiektów militarnych w Polsce i Europie. Decyzję o nowoczesnym ufortyfikowaniu Torunia Prusacy podjęli po wygranej wojnie z Francją, w obliczu pogarszających się stosunków z Rosją. Toruń miał doskonałe położenie strategiczno-operacyjne - leżał w pobliżu granicy z Rosją i był miejscem przeprawy kolejowo-drogowej przez wielką rzekę. Prace projektowe i przygotowawcze trwały pięć lat. Budowa rozpoczęła się w 1877 r. i była prowadzona etapami aż do wybuchu pierwszej wojny światowej. Najpierw zaprojektowano siedem fortów głównych, jeden fort pośredni i jedną wielką baterię. Jednak już po kilku latach, w związku z szybkim rozwojem artylerii obiekty te stały się przestarzałe i znacznie większe pieniądze niż budowa, pochłonęło ich wzmocnienie i modernizacja oraz dobudowanie kolejnych fortów pośrednich, przeznaczonych dla piechoty. W sumie do pierwszej wojny światowej w dzisiejszych granicach administracyjnych Torunia powstało ok. 200 obiektów fortecznych, z których do dzisiaj zachowało się prawie 150.

Wśród nich jest kilkanaście potężnych fortów, które otoczyły miasto pierścieniem długości około 22,5 km. Toruńska twierdza kosztowała cesarstwo niemieckie 60 mln marek i nigdy nie sprawdziła się w boju. Być może jednak dzięki jej odstraszającej sile Toruń ocalał z dwóch wielkich wojen XX w. bez większych strat

Najczęściej czytane aktualności

  • Zdjęcie z I nagrodą
    Eko, Kultura
    Znamy laureatów konkursu fotograficznego "Zielone kreacje Torunia". Ogłoszony przez Prezydenta Miasta Torunia konkurs zwraca uwagę na urokliwe zakątki toruńskiej zieleni.
  • Samolot stoi przed hangarem na toruńskim lotnisku
    Miasto
    Lotnisko toruńskie będzie gospodarzem Mistrzostw Świata w Akrobacji Samolotowej w klasie Advanced.
  • grafika - przypomnienie o obowiązku spisowym
    Miasto
    Niespełna połowa torunian spisała się w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań. Przypominamy, że tegoroczny spis jest obowiązkowy, a za niedopełnienie obowiązku grożą wysokie kary. Czas na spisanie się jest do 30 września 2021 r.
  • Na zdjęciu widać żółto-niebieski tramwaj
    Miasto, MZK
    Przystanek tramwajowy „Jamontta” w kierunku centrum (dla linii nr 1 i nocnej 1N) będzie zawieszony od 1 sierpnia 2021 r.
  • Duża zjeżdżalnia na placu zabaw
    Miasto
    Jakie działania warto podjąć, żeby miejskie place zabaw były zawsze czyste, bezpieczne, zadbane i aby przyjemnie spędzało się na nich czas zarówno dzieciom, jak i ich opiekunom – nad tym zastanowimy się w ramach konsultacji społecznych.
  • Na zdjęciu osoba leży na ławce
    Koronawirus, Miasto
    W przyszłym tygodniu wraz ze Strażą Miejską rozpoczynamy w Toruniu akcję szczepienną osób w kryzysie bezdomności. To kolejne działanie miasta ułatwiające dostęp do szczepień przeciwko COVID-19.
  • Zapraszamy do udziału w konsultacjach społecznych dotyczących stworzenia w Toruniu woonerfu, czyli przestrzeni w mieście, która łączy potrzeby wielu użytkowników danej ulicy.
  • Dziewięć zachorowań na COVID-19 i jeden zgon w wyniku zakażenia wirusem – to dane epidemiczne obejmujące lipiec 2021 roku.
  • W dniu 29 lipca 2021 roku prezydent Michał Zaleski pożegnał odchodzącego ze stanowiska Komendanta Centrum Szkolenia Wojsk Obrony Terytorialnej w Toruniu płk Krzysztofa Leszczyńskiego.
  • Od niedzieli 1 sierpnia 2021 r. na Szosę Lubicką wracają tramwaje linii nr 1 i 1N. W związku z tym, zastępcza komunikacja autobusowa na odcinku od al. Solidarności do pętli „Olimpijska” (autobusy linii nr 51 i 51N) oraz tramwajowa na odcinku od Alei Solidarności do pętli „Uniwersytet” (tramwaj linii nr 8 i 8N) zostaje zawieszona. Komunikacja...
  • Wydarzenia związane z 77. rocznicą wybuchu Powstania Warszawskiego, kolejne imprezy Artus Festivalu, nowy seans w Planetarium, a dla miłośników sportu Wielka Koszykarska Feta u Kopernika – tak zapowiada się toruński weekend wyznaczający połowę wakacji.
  • Od 2 do 31 sierpnia 2021 r. zawieszone zostają konsultacje związane z zakładaniem działalności gospodarczej.
  • Na emeryturę odchodzi z Urzędu Miasta Torunia duża grupa długoletnich pracowników. 29 lipca 2021 r. pożegnał ich prezydent Torunia Michał Zaleski.
  • Muzyka Chopina zabrzmi 1 sierpnia 2021 r. z okazji 77. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. To nie jedyny przygotowany przez Toruńską Orkiestrę Symfoniczną na ten weekend akcent trwającego całe lato Międzynarodowego Festiwalu „Nova Muzyka i Architektura”.