Mury obronne | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Turystyka

Mury obronne

Mury obronne

Początek budowy murów miejskich w Toruniu sięga lat sześćdziesiątych XIII wieku. Bogacące się miasto handlowe i ważny ośrodek wojskowo-administracyjny państwa krzyżackiego został otoczony systemem ceglanych murów baszt, bram i fos, z których wiele można oglądać do dzisiaj.

Do średniowiecznego Starego Miasta Torunia prowadziło 8 bram: od strony Wisły - Klasztorna, Żeglarska, Łazienna i Mostowa, od wschodu, czyli od strony Nowego Miasta Torunia - Paulińska i Kotlarska, od zachodu Brama Starotoruńska (okolice dzisiejszego skrzyżowania ulic Pod Krzywą Wieżą i Kopernika), a od północy Chełmińska (na wysokości skrzyżowania ul. Chełmińskiej z Fosą Staromiejską).

W systemie murów obronnych starego Torunia na uwagę zasługuje też kilka baszt obronnych o oryginalnych nazwach: Koci Łeb, Gołębnik, Monstrancja, a także Krzywa Wieża - odchylona od pionu o 1,4 m.

Obwarowania Nowego Miasta Torunia były znacznie skromniejsze - od strony południowo-wschodniej wznosiły się mury i Brama św. Jakuba, a głównym wjazdem do miasta od wschodu była Brama św. Katarzyny (skrzyżowanie dzisiejszej ul. Św. Katarzyny i ul. Szumana).

Do dzisiaj spośród średniowiecznych, toruńskich bram zachowały się trzy: Klasztorna - której nazwa pochodzi od nieistniejącego klasztoru i kościoła p.w. Ducha Św., Brama Żeglarska - Toruń był przez wiele stuleci portem wiślanym - i Mostowa, upamiętniająca swą nazwą istnienie w tym miejscu XV-wiecznego, drewnianego mostu na Wiśle, spalonego w 1877 r. Natomiast bramy Paulińska, Kotlarska, Starotoruńska, Chełmińska, św. Katarzyny i św. Jakuba zostały wraz z przyległymi murami rozebrane w XIX w.

Drugi etap fortyfikowania rozpoczął się w 1629 r., kiedy podjęto budowę nowoczesnych, ziemnych fortyfikacji bastionowych poza ówczesnymi murami miasta. Dziś łącznie z umocnieniami średniowiecznymi tworzą one tzw. pierścień wewnętrzny fortyfikacji Torunia, którego pozostałości widać wśród zieleni miejskiej. Przez blisko trzy wieki umocnienia te stanowiły główną siłę obronną - były wielokrotnie bronione i zdobywane, przebudowywane i wzmacniane przez Polaków, Szwedów, Francuzów, Rosjan i Prusaków. Najbardziej ucierpiały podczas wojen napoleońskich, dlatego od 1818 r. do 1864 r. Prusacy - uznając strategiczne znaczenie twierdzy nadgranicznej - sukcesywnie je rekonstruowali i rozbudowywali. W tym okresie powstały m.in.: Fort św. Jakuba przy ul. gen. J. Sowińskiego (ok. 1830), Przyczółek Mostowy (na południe od dzisiejszego Dworca Głównego PKP – 1824-1840) oraz - w związku z powstaniem linii kolejowej do Warszawy - Fort Kolejowy (1863).

W kolejnych dziesięcioleciach liczne wynalazki militarne: proch bezdymny, kruszące materiały wybuchowe, stalowa lufa gwintowana i działa o wiele większym zasięgu i celności, wymusiły na projektantach stworzenie nowej koncepcji obronnej. Odstąpiono od budowy ciągłych obwałowań liniowych na rzecz samodzielnych fortów - obiektów oddalonych od siebie, rozrzuconych pierścieniem w promieniu 3 - 4 km od bronionego centrum. Szybko okazało się ceglane konstrukcje są nieodporne na nowe rodzaje amunicji, dlatego rozpoczęto ich wzmacnianie i zagęszczanie nowymi stanowiskami międzypolowymi.

Według tego modelu została zbudowana Twierdza Toruń, czyli zewnętrzny pierścień fortyfikacji - jeden z potężniejszych zespołów obiektów militarnych w Polsce i Europie. Decyzję o nowoczesnym ufortyfikowaniu Torunia Prusacy podjęli po wygranej wojnie z Francją, w obliczu pogarszających się stosunków z Rosją. Toruń miał doskonałe położenie strategiczno-operacyjne - leżał w pobliżu granicy z Rosją i był miejscem przeprawy kolejowo-drogowej przez wielką rzekę. Prace projektowe i przygotowawcze trwały pięć lat. Budowa rozpoczęła się w 1877 r. i była prowadzona etapami aż do wybuchu pierwszej wojny światowej. Najpierw zaprojektowano siedem fortów głównych, jeden fort pośredni i jedną wielką baterię. Jednak już po kilku latach, w związku z szybkim rozwojem artylerii obiekty te stały się przestarzałe i znacznie większe pieniądze niż budowa, pochłonęło ich wzmocnienie i modernizacja oraz dobudowanie kolejnych fortów pośrednich, przeznaczonych dla piechoty. W sumie do pierwszej wojny światowej w dzisiejszych granicach administracyjnych Torunia powstało ok. 200 obiektów fortecznych, z których do dzisiaj zachowało się prawie 150.

Wśród nich jest kilkanaście potężnych fortów, które otoczyły miasto pierścieniem długości około 22,5 km. Toruńska twierdza kosztowała cesarstwo niemieckie 60 mln marek i nigdy nie sprawdziła się w boju. Być może jednak dzięki jej odstraszającej sile Toruń ocalał z dwóch wielkich wojen XX w. bez większych strat

Najczęściej czytane aktualności

  • Kobiety odśnieżajace chodnik przed sklepem
    Drogi, Miasto
    W związku z obfitymi opadami śniegu przypominamy, że obowiązek odśnieżania dotyczy nie tylko służb miejskich, ale także innych właścicieli i zarządców nieruchomości na terenie Torunia.
  • Mężczyzna w żółtej kurtce puka do drzwi
    Miasto
    Od soboty 4 lutego 2023 r. w Toruniu rozpocznie się akcja roznoszenia decyzji wymiarowych w sprawie podatków lokalnych na rok 2023.
  • Zdjęcie przedstawia lód na chodniku.
    Miasto
    Po intensywnych opadach śniegu przyjdzie oblodzenie. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenie I stopnia dla Torunia.
  • Plakat z rodziną, dzieckiem i telefonem z aplikacją mobilną ZUS
    Miasto
    Duże zainteresowanie świadczeniem 500+. Do ZUS napłynęło już prawie 670 tys. wniosków.
  • Baner 550-lecia Mikołaja Kopernika przed wejściem do sali sesyjnej Rady Miasta Torunia
    Miasto
    Rozpatrzenie uchwały w sprawie zasad udzielania dotacji konserwatorskich będzie jedynym punktem sesji Rady Miasta Torunia 9 lutego 2023 r.
  • Piaskarka na zaśnieżonych Wałach gen. Sikorskiego
    Drogi, Kultura
    W związku z intensywnymi opadami śniegu 3 lutego 2023 roku na toruńskie drogi ruszyły piaskarki i ciągniki.
  • Narodowy Bank Polski 9 lutego 2023 r. wprowadzi do obiegu kolekcjonerski banknot oraz srebrną monetę kolekcjonerską poświęcone Mikołajowi Kopernikowi.
  • Część wydziałów Urzędu Miasta Torunia zmieniła swoje dotychczasowe siedziby. Poniżej wykaz aktualnych lokalizacji.
  • Ostrzeżenie będzie obowiązywało od 2 lutego 2023 roku od godziny 19:00 do 3 lutego 2023 roku do godziny 09:00.
  • Od poniedziałku 6 lutego 2023 r. zostanie otwarte po przebudowie przejście dla pieszych na Szosie Chełmińskiej w rejonie Trasy Średnicowej Północnej przy ul. Wybickiego.
  • Najlepsze prace udekorują torty, które pojawią się 18 lutego 2023 roku podczas imprezy urodzinowej Mikołaja Kopernika.
  • Prawne aspekty funkcjonowania samorządów były tematem konferencji samorządowej, jaka odbyła się 1 lutego 2023 r. w Centrum Innowacyjnej Edukacji. Gościem spotkania był minister ds. samorządu terytorialnego Włodzimierz Tomaszewski.
  • Przeciwdziałanie nałogom i patologiom społecznym to cele programu "Profilaktyka Uzależnień", prowadzonego przez Fundację Pomocy Samotnym Matkom w Toruniu.
  • Powiatowy Urząd Pracy dla Miasta Torunia prowadzi nabory wniosków na formy wsparcia, które realizowane są w ramach środków pochodzących z Funduszu Pracy.