Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Natalia Kaliszek i Mksym Spodyriev otrzymują akty przyznania stypendium z rąk prezydenta Torunia Michała Zaleskiego
    Miasto, Sport
    12 maja w TVP Sport zostanie pokazana Gala Łyżwiarska, zarejestrowana w Toruniu 8 maja 2021 r. na lodowisku Tor-Tor. Najlepsi toruńscy zawodnicy Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriev otrzymali z rąk prezydenta Michała Zaleskiego akty przyznania stypendiów sportowych za zdobycie kwalifikacji olimpijskiej do Pekinu.
  • Żołnierz składa wieniec pod pomnikiem ofiar II wojny światowej w alei św. Jana Pawła II
    Miasto
    8 maja, w 76. rocznicę zakończenia II wojny światowej w Polsce i Europie, delegacja miasta złożyła wiązanki kwiatów w toruńskich miejscach upamiętnienia jej ofiar.
  • Kwitnące tulipany i żonkile w rejonie pomnika Jana Pawła II
    Eko, Miasto
    Wiosna to zdaniem wielu najpiękniejsza pora roku w Toruniu. Miasto tonie w świeżej zieleni i barwach tysięcy wiosennych kwiatów.
  • Turyści przy pomniku Kopernika, widok w stronę ulicy Szerokiej
    Kultura, Miasto
    14-16 maja 2021 r. zapraszamy torunian i turystów na oficjalną inaugurację sezonu turystycznego w naszym mieście. Będzie okazja do obejrzenia atrakcji mniej znanych lub niedostępnych na co dzień.
  • Logo Transport Logistic
    Biznes, Miasto
    Międzynarodowa branża logistyczna spotkała się online na monachijskich targach.
  • Grafika epidemiczna dla Torunia
    Koronawirus, Miasto
    W Toruniu w ciągu ostatniej doby potwierdzono 24 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nikt nie zmarł z powodu COVID-19.
  • Po raz kolejny zapraszamy mieszkańców Torunia do wspierania branży gastronomicznej i udziału w konkursie Kupuj lokalnie. Zamawiając jedzenie z restauracji można wygrać nagrody.
  • Uchwalony przez Radę Miasta Torunia regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Miasta Toruń rozstrzyga kwestie związane z cyklicznym przeprowadzaniem deratyzacji.
  • Na wniosek prezydenta Michała Zaleskiego dokonano korekty dot. konstrukcji barier na rozbudowywanym moście im. Józefa Piłsudskiego. Po zmianach bariery nie będą zasłaniały widoku z mostu na m.in. Zamek Dybów.
  • Zbigniew Lisowski, dotychczasowy dyrektor Teatru Baj Pomorski, wygrał konkurs na kierowanie lalkową sceną od września 2021 r. Jeśli wszystkie warunki zostaną uzgodnione, obowiązki powierzone zostaną mu na kolejne 5 lat.
  • Do końca roku 2021 można dokonywać płatności gotówkowych na rzecz Gminy Miasta Toruń bez dodatkowych opłat i prowizji w placówkach Poczty Polskiej na terenie Torunia.
  • Od najbliższego poniedziałku (10 maja) w toruńskiej Strefie Płatnego Parkowania pojawi się samochód, który skontroluje, czy zapłaciliśmy za parkowanie w strefie. E-kontrola ma charakter pilotażowy i potrwa do 14 maja.
  • Podczas 30. Sesji Rady Miasta Torunia 13 maja 2021 r. rozpatrzony zostanie prezydencki projekt uchwały podający do publicznej wiadomości informację o zamiarze i przyczynach połączenia dwóch instytucji kultury: Toruńskiej Agendy Kulturalnej i Centrum Kultury „Zamek Krzyżacki".
  • „Wyrzucisz śmieci za drzwi, wrócą oknem” to kampania Galerii Rusz promująca postawy proekologiczne i zwracająca uwagę na problem zaśmiecania naszej planety.