Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu uśmiechnięty mężczyzna jest szczepiony i pokazuje kciuka w górę
    Koronawirus, Miasto
    Już nie tylko w weekend można przyjąć dawkę szczepionki przeciw COVID-19 w Toruniu bez wcześniejszej rejestracji. Od 24 lipca 2021 r. zaszczepimy się od ręki także w dni powszednie.
  • skok z hulajnogą na pumptrucku
    Sport
    Były spektakularne skoki i triki, freestylowa bitwa, i rekordy na pumptracku, a wszystko przy dużym wsparciu toruńskiej publiczności. II Amatorskie Mistrzostwa Torunia w jeździe na hulajnogach, rolkach, deskorolkach i rowerach rozegrano 24 lipca 2021 r. na pumptrack'u na Rubinkowie.
  • dziewczynki w koszulkach z napisem "I love Toruń"
    Miasto, Sport
    Spektakularne skoki do wody, kursy nurkowania, aquafitness, turnieje w badmintona, boule i siatkówkę plażową - to tylko część atrakcji, z których mogli skorzystać 23 lipca 2021 r. uczestnicy All Day Beach Party na basenach letnich przy Campingu Tramp przy ul. Kujawskiej.
  • grafika: nowe statystyki covid
    Koronawirus, Miasto
    W Toruniu w ciągu ostatniego tygodnia (19-25 lipca 2021 r.) potwierdzono 2 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nie zanotowano zgonów w wyniku tej choroby w naszym mieście.
  • Zdjęcie Punktu Informacyjnego i napisu "dowody osobiste, sprawy meldunkowe"
    Miasto
    Poniedziałek, 26 lipca 2021 r. jest ostatnim dniem, w którym można składać wnioski o dowód osobisty w formie dokumentu elektronicznego. Od 27 lipca 2021 r. usługa na stronie www.gov.pl zostanie wyłączona, zarówno dla osób dorosłych, jak i małoletnich.
  • Na zdjęciu widać postać piel egniarki podczas wykonywania szczepienia
    Koronawirus, Miasto
    W weekend 24-25 lipca 2021 roku z możliwości szczepień bez rejestracji w dwóch lokalizacjach w Toruniu skorzystały 623 osoby.
  • Kościół pw. św. Jakuba został podniesiony do rangi sanktuarium – uroczystości z tej okazji odbyły się w dniu 25 lipca 2021 r.
  • Po niedawnej wizycie w Toruniu niemieckich dziennikarzy, na portalu podróżniczym 1001 Reiseträume ukazał się artykuł poświęcony corocznemu festiwalowy światła Bella Skyway Festiwal.
  • Kolejny pracowity weekend na moście drogowym Piłsudskiego. Przypominamy, w piątek 23 lipca o godzinie 22:00 most zostanie zamknięty dla aut. Dla ruchu zostanie otwarty w poniedziałek 26 lipca o godz. 5:00.
  • Ambasador Królestwa Hiszpanii w Polsce Francisco Javier Sanabria Valderrama spotkał się w piątek, 23 lipca 2021 r. z prezydentem Torunia Michałem Zaleskim. Wizyta dyplomaty związana była z uroczystościami odpustowymi z okazji Jubileuszowego Roku Jakubowego w kościele Świętego Jakuba Apostoła.
  • Więcej pieniędzy na zieleń, świadczenia dla rodzin zastępczych oraz sport dla dzieci i młodzieży - 22 lipca 2021 r. Rada Miasta Torunia uchwaliła zmiany w budżecie na rok 2021.
  • W sobotę 24 lipca 2021 r. na toruńskim Stadionie Miejskim im. Grzegorza Duneckiego odbędzie się 18. edycja Mistrzostw Polski Masters w Rzutach Nietypowych.
  • Rusza nabór na kolejne dotacje w wysokości 5 tys. zł dla mikro i małych przedsiębiorstw w ramach tarczy branżowej.
  • Regaty wioślarskie na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio rozpoczęły się 23 lipca, a zakończą 30 lipca. Polskę reprezentuje sześć osad, w tym zawodnicy z Torunia.