Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu: prezydent Michał Zaleski składający kwiaty na grobie prof. Domasłowskiego
    Miasto
    27 lutego 2021 roku na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego odbył się pogrzeb zmarłego 19 lutego prof. Wiesława Domasłowskiego i jego żony Wacławy Szmidel-Domasłowskiej. W uroczystościach wziął udział prezydent Michał Zaleski.
  • Na zdjęciu: węzeł przesiadkowy przy al. św. Jana Pawła II
    Inwestycje, Miasto, MZK
    W sobotę 27 lutego 2021 r. o godz. 10:00 oddano do użytku nowy zintegrowany węzeł przesiadkowy w al. św. Jana Pawła II. Od tej pory pasażerowie mogą zmieniać środki transportu publicznego w ramach jednej platformy przesiadkowej. Zintegrowany węzeł przesiadkowy ma przejąć funkcję wszystkich dotychczasowych przystanków komunikacji miejskiej w...
  • Na zdjęciu: grafika z danymi epidemicznymi
    Koronawirus
    W ciągu ostatniej doby w Toruniu potwierdzono 73 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Dwie osoby zmarły, w tym jedna nie miała żadnych chorób współistniejących z zakażeniem.
  • Na zdjęciu prezydent Michał Zaleski mówi, obok niego siedzi komendant KMP Maciej Lewandowski.
    Miasto
    Miasto, jak co roku, przeznacza środki finansowe wspierające zakup nowych samochodów dla policji i zrealizowanie dodatkowych patroli.
  • Przechodnie w maskach na Rynku Staromiejskim w Toruniu, fot. Sławomir Kowalski
    Koronawirus, Miasto
    Od 1 marca 2021 r. mogą wznowić działanie niektóre placówki dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami w województwie kujawsko-pomorskim.
  • Na zdjęciu panorama miasta Torunia nocą, napis zainwestuj w Toruniu
    Biznes, Miasto
    Miasto Toruń przygotowało w tym roku bogatą ofertę nieruchomości inwestycyjnych. Duże tereny inwestycyjne, działki dla małych i średnich przedsiębiorstw, nieruchomości pod usługi. Pomimo pandemii nie słabnie zainteresowanie miejskimi terenami dla biznesu. Centrum Wsparcia Biznesu w Toruniu prezentuje przegląd tegorocznych ofert inwestycyjnych.
  • W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 73 zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 – tyle samo, co dnia poprzedniego. Żadna osoba nie zmarła w wyniku COVID-19.
  • Dziesięć ekip i specjalnie uruchomiony numer telefonu dla mieszkańców. Toruńscy drogowcy rozpoczęli naprawę dróg po zimie.
  • Miasto ogłosiło konkurs na stanowisko dyrektora Teatru "Baj Pomorski" w Toruniu. Oferty można składać do 31 marca 2021 r.
  • Warsztaty, pokazy, prezentacje i wykłady w wersji online - to główne punkty programu tegorocznej edycji "Tygodnia Mózgu". Wydarzenie odbędzie się od 15 do 19 marca.
  • 6 i 7 marca w ramach zwiedzania wystaw Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy oraz Centrum Innowacyjnej Edukacji będzie można skorzystać ze specjalnie przygotowanych stanowisk.
  • Przypominamy, że już w sobotę 27 lutego 2021 r. o godz. 10:00 zostanie oddany do użytku nowy zintegrowany węzeł przesiadkowy w al. św. Jana Pawła II. Od tej pory pasażerowie będą mogli zmieniać środki transportu publicznego w ramach jednej platformy przesiadkowej.
  • W toruńskim kościele Wniebowzięcia NMP - diecezjalnym sanktuarium bł. ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego 23 lutego 2021 r. odbyły się uroczystości z okazji 76. rocznicy śmierci toruńskiego kapłana, harcerza i męczennika.
  • W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 73 zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Żadna osoba nie zmarła w wyniku COVID-19.