Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu: prezydent Michał Zaleski składający kwiaty na grobie prof. Domasłowskiego
    Miasto
    27 lutego 2021 roku na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego odbył się pogrzeb zmarłego 19 lutego prof. Wiesława Domasłowskiego i jego żony Wacławy Szmidel-Domasłowskiej. W uroczystościach wziął udział prezydent Michał Zaleski.
  • Na zdjęciu: węzeł przesiadkowy przy al. św. Jana Pawła II
    Inwestycje, Miasto, MZK
    W sobotę 27 lutego 2021 r. o godz. 10:00 oddano do użytku nowy zintegrowany węzeł przesiadkowy w al. św. Jana Pawła II. Od tej pory pasażerowie mogą zmieniać środki transportu publicznego w ramach jednej platformy przesiadkowej. Zintegrowany węzeł przesiadkowy ma przejąć funkcję wszystkich dotychczasowych przystanków komunikacji miejskiej w...
  • Na zdjęciu: grafika z danymi epidemicznymi
    Koronawirus
    W ciągu ostatniej doby w Toruniu potwierdzono 73 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Dwie osoby zmarły, w tym jedna nie miała żadnych chorób współistniejących z zakażeniem.
  • Na zdjęciu prezydent Michał Zaleski mówi, obok niego siedzi komendant KMP Maciej Lewandowski.
    Miasto
    Miasto, jak co roku, przeznacza środki finansowe wspierające zakup nowych samochodów dla policji i zrealizowanie dodatkowych patroli.
  • Przechodnie w maskach na Rynku Staromiejskim w Toruniu, fot. Sławomir Kowalski
    Koronawirus, Miasto
    Od 1 marca 2021 r. mogą wznowić działanie niektóre placówki dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami w województwie kujawsko-pomorskim.
  • Na zdjęciu panorama miasta Torunia nocą, napis zainwestuj w Toruniu
    Biznes, Miasto
    Miasto Toruń przygotowało w tym roku bogatą ofertę nieruchomości inwestycyjnych. Duże tereny inwestycyjne, działki dla małych i średnich przedsiębiorstw, nieruchomości pod usługi. Pomimo pandemii nie słabnie zainteresowanie miejskimi terenami dla biznesu. Centrum Wsparcia Biznesu w Toruniu prezentuje przegląd tegorocznych ofert inwestycyjnych.
  • W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 73 zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 – tyle samo, co dnia poprzedniego. Żadna osoba nie zmarła w wyniku COVID-19.
  • Dziesięć ekip i specjalnie uruchomiony numer telefonu dla mieszkańców. Toruńscy drogowcy rozpoczęli naprawę dróg po zimie.
  • Miasto ogłosiło konkurs na stanowisko dyrektora Teatru "Baj Pomorski" w Toruniu. Oferty można składać do 31 marca 2021 r.
  • Warsztaty, pokazy, prezentacje i wykłady w wersji online - to główne punkty programu tegorocznej edycji "Tygodnia Mózgu". Wydarzenie odbędzie się od 15 do 19 marca.
  • 6 i 7 marca w ramach zwiedzania wystaw Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy oraz Centrum Innowacyjnej Edukacji będzie można skorzystać ze specjalnie przygotowanych stanowisk.
  • Przypominamy, że już w sobotę 27 lutego 2021 r. o godz. 10:00 zostanie oddany do użytku nowy zintegrowany węzeł przesiadkowy w al. św. Jana Pawła II. Od tej pory pasażerowie będą mogli zmieniać środki transportu publicznego w ramach jednej platformy przesiadkowej.
  • W toruńskim kościele Wniebowzięcia NMP - diecezjalnym sanktuarium bł. ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego 23 lutego 2021 r. odbyły się uroczystości z okazji 76. rocznicy śmierci toruńskiego kapłana, harcerza i męczennika.
  • W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 73 zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Żadna osoba nie zmarła w wyniku COVID-19.