www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu Maja Błażejewska z medalem
    Miasto, Sport
    Maja Błażejewska, toruńska juniorka młodsza z KS Centuria, otrzymała powołanie do kadry narodowej taekwondo olimpijskiego.
  • Na zdjęciu para seniorów na starówce
    Miasto
    Upadki są jedną z najczęstszych przyczyn hospitalizacji, niepełnosprawności starszych osób i potencjalnym zagrożeniem dla ich życia. Od 13 sierpnia 2020 r. zgłosić można się do „Programu zapobiegania upadkom dla seniorów w województwie kujawsko-pomorskim”.
  • Plakat wydarzenia przedstawiający nurkującą dziewczynkę
    Miasto, Sport
    W ramach programu "Lato w Toruniu bez nudy" zapraszamy na kolejne wydarzenie na basenach letnich, tym razem na Skarpie. Rekreacyjna impreza pod nazwą „All Day Beach Party” odbędzie się w najbliższy piątek 14 sierpnia 2020 r.
  • plakat wydarzenia
    Kultura, Miasto
    Toruńska starówka piękna jest zawsze, ale starówka wieczorową porą widziana z lotu ptaka to szczególne przeżycie. 14 i 15 sierpnia 2020 r. Muzeum Okręgowe zaprasza na nocne wejście na wieżę Ratusza Staromiejskiego.
  • Miasto, MZK
    Od 12 sierpnia 2020 r. obowiązują nowe godziny otwarcia kas biletowych Miejskiego Zakładu Komunikacji w Toruniu.
  • Na zdjęciu prezydent Torunia Michał Zaleski
    Miasto
    Wyjaśnienie Prezydenta Miasta Torunia w nawiązaniu do artykułu redaktor Małgorzaty Oberlan pt. „Cięcia wydatków w Toruniu: urzędnicy wkurzeni „Niech zaczną od siebie” ” opublikowanego w Nowościach 7 sierpnia 2020 r.
  • Po raz pierwszy dla zwiedzających zostanie udostępnione Muzeum Twierdzy Toruń. 15 sierpnia w godz. 10.00-15.00 możliwe będzie zwiedzanie obiektu oraz obejrzenie wybranych pomieszczeń z zewnątrz.
  • Motoarena Toruń im. Mariana Rosego w 2020 roku gościć będzie dwa turnieje Speedway Grand Prix!
  • „Podróżuj razem z nami” to hasło promującej transport miejski kampanii społecznej Miejskiego Zakładu Komunikacji w Toruniu. Na trasę wyjechał pierwszy autobus wspierający akcję.
  • 9 sierpnia od godz. 14:00 na terenie Torunia i powiatu toruńskiego mogą wystąpić anomalie pogodowe.
  • 8 sierpnia 2020 r. otwarty został Park Pamięci Narodowej „Zachowali się jak trzeba”. Miejsce upamiętnia tysiące Polaków, którzy w okresie II wojny światowej ratowali Żydów narażając własne życie.
  • Po prawie miesiącu głosowania, poznaliśmy zwycięzców plebiscytu Toruńskie Gwiazdy 2020. 8 sierpnia nagrodzony został najlepszy toruński DJ, Wykonawca, Nadzieja oraz Płyta Roku.
  • Na 10 sierpnia 2020 r. zostało zaplanowane czasowe wstrzymanie dostawy wody z miejskiego wodociągu do niektórych budynków przy ul. Warneńczyka oraz Bażyńskich.
  • Laureatów w kategoriach nadzieja, wykonawca, dj i płyta roku w plebiscycie Toruńskie Gwiazdy poznamy 8 sierpnia 2020 r. o godz. 19.00 podczas koncertu w sali na Jordankach. Na scenie pojawią się znani i lubiani lokalni wykonawcy.