Patron nagrody | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu zawodnicy idą w pochodzie rozpoczynającym olimpiadę
    Miasto, Sport
    Dzisiaj, 21 maja 2022 roku na Stadionie Miejskim odbywa się Toruńska Olimpiada Osób z Niepełnosprawnościami. Licznie przybyłych zawodników przywitał prezydent Torunia Michał Zaleski.
  • Na zdjęciu osoby stoją przed sceną główną Piernikaliów
    Kultura, Miasto
    Po dwuletniej przerwie do naszego miasta wracają Piernikalia, czyli juwenalia po toruńsku! Tematem przewodnim tegorocznego święta studentów UMK jest „Powrót do przyszłości”.
  • Na zdjęciu żołnierze stoją na poligonie toruńskim
    Miasto
    20 maja 2022 r. na toruńskim poligonie odbyła się uroczystość przekazania dowództwa amerykańskiej artylerii. Od dzisiaj w bazie wojskowej Camp Destroyer oficjalnie stacjonować będzie 3. Batalion 29. Pułku Artylerii Polowej pod dowództwem podpułkownika George’a R. Riggina.
  • Na zdjęciu przedszkolaki trzymają prace z narysowanymi pszczołami
    Eko, Miasto
    Światowy Dzień Pszczoły, który obchodzony jest 20 maja, społeczność SP nr 35 w Toruniu świętowała w sposób bardzo szczególny. Tego dnia na przedszkolaków czekały warsztaty z pszczelarzem, zielone lekcje na świeżym powietrzu oraz wiele innych atrakcji związanych z owadami zapylającymi.
  • Zdjęcie przedstawia stoiska z ofertą sprzętu i medykamentów w opiece paliatywnej
    Miasto
    20-21 maja 2022 r. w Toruniu odbywają się XXI Ogólnopolska Konferencja Medycyna Paliatywna Hospicjum 2022 i XVIII Ogólnopolskie Forum Onkologii i Psychoonkologii.
  • Na zdjęciu: pojedynek szermierczy
    Miasto, Sport
    W dniach 21-22 maja 2022 roku w hali sportowej UCS przy ul. Św. Józefa 17 odbędzie się I Międzynarodowy Turniej Szermierczy „Złoty Piernik” w szpadzie dziewcząt i chłopców.
  • Zakończyła się rozbudowa mostu drogowego im. marszałka Józefa Piłsudskiego. Obiekt zyskał nową nawierzchnię, zostały poszerzone ciągi pieszo-rowerowe, pojawiły się tarasy widokowe, windy. Jednym słowem – wygląda jak nowy.
  • W sobotę 28 maja 2022 r. w CT Park odbędzie się Piknik Rodzinny organizowany przez Toruńskie Centrum Usług Społecznych.
  • W dniach 20-21 maja 2022 r. jest prognozowane wystąpienie burz z gradem oraz silnego wiatru – informuje Toruńskie Centrum Zarządzania Kryzysowego.
  • Toruńskie przedszkolaki wzięły udział w Przedszkolnym Święcie Piernika. Zabawa, konkursy i atrakcje czekały na nie w Piernikowym Miasteczku w dniu 18 maja 2022 r.
  • W Toruniu odbywa się IX Międzynarodowy Kongres Azjatycki – uroczyste otwarcie nastąpiło 19 maja 2022 r. w Dworze Artusa. Wydarzenie potrwa do 20 maja 2022 r.
  • Wystawa fotograficzna pt. „Perły polskiego dziedzictwa w Azerbejdżanie” została otwarta w dniu 18 maja 2022 r. w Dworze Artusa.
  • 4 czerwca 2022 r. przed Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy odbędzie się piknik popularnonaukowy "Naukowa Petarda" - wydarzenie poświęcone odnawialnym źródłom energii. Dla uczestników będą dostępne eksperymenty, gry planszowe oraz wiele kreatywnych zabaw.
  • W sobotę 21 maja 2022 r. już po raz piąty w Toruniu zagoszczą regaty ósemek wioślarskich.