Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu: przedsiębiorcy nagrodzeni certyfikatem Made in Toruń z prezydentem Michałem Zaleskim
    Biznes, Miasto
    14 firm odebrało w dniu 18 października 2021 r. certyfikaty znaku jakości Made in Toruń. Wśród wyróżnionych przedsiębiorstw są m.in. start-upy zajmujące się technologiami nanowęglowymi, firmy z branż paliwowej, medycznej czy programistycznej. Na liście są też szkoła językowa, centrum nurkowe, pralnia chemiczna czy firma consultingowa
  • Grafika informująca o kolejnych zakażeniach wirusem SARS-COV-19
    Koronawirus, Miasto
    W Toruniu w ciągu ostatniego tygodnia (11-17 października 2021 r.) potwierdzono 119 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Jedna osoba zmarła w wyniku chorób współistniejących z COVID-19.
  • Naz djęciu: uczestnicy posiedzenia Komisji Związku Miast Nowej Hanzy w Neuss
    Miasto
    Posiedzenie dotyczące kolejnych zjazdów hanzeatyckich odbyło się w Neuss w Niemczech. W 2023 roku przedstawiciele miast hanzeatyckich spotkają się Toruniu.
  • Nagrody dla Muzeum Okręgowego
    Kultura, Miasto
    Schyłek sezonu turystycznego okazał się jednocześnie początkiem festiwalu nagród, które otrzymało Muzeum Okręgowe w Toruniu. W III kwartale tego roku toruńskiej instytucji przyznano szereg wyróżnień zarówno za działalność wydawniczą jak i muzealną.
  • Na zdjęciu: zawodnicy klubu Centuria Toruń z dyplomami i medalami
    Miasto, Sport
    Aż 8 złotych medali, 1 srebrny i 3 brązowe przywiozła Centuria Toruń z Międzywojewódzkich Mistrzostw Młodzików w Taekwondo Olimpijskim rozgrywanych w Olecku.
  • baner wydarzenia
    Kultura, Miasto
    Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy i Centrum Innowacyjnej Edukacji 30 października 2021 r. opanują tajemnicze moce, które sprawią, że budynki centrum nauki zamienią się w labirynty pełne niespodzianek i zaskakujących zdarzeń.
  • Prawie 40 osób oddało krew w ramach zorganizowanej przez Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu akcji „W tym morzu liczy się każda kropla”. Krwiobus czekał na chętnych 17 października 2021 r. w zajezdni autobusowej przy ul. Legionów 220.
  • 15 października 2021 r. w murach Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej odbyła uroczysta inauguracja nowego roku akademickiego. Podczas wydarzenia minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek nadał uczelni status akademii.
  • Medale i statuetki dla zasłużonych oraz uroczysty koncert w CKK Jordanki uczciły 15 października jubileusz 100-lecia Zespołu Szkół Muzycznych w Toruniu.
  • Symbioza sztuki i filmu – na wyjątkową podróż w czasie do klasycznego obrazu sprzed dziesięcioleci, „Gabinetu doktora Caligari”, zaprasza od 15 października toruńskie CSW. Dzieło niemieckiego ekspresjonizmu podane zostanie w nowoczesnej aranżacji – pierwszego w Polsce filmu wolumetrycznego.
  • 100-lecie istnienia świętuje w 2021 r. Zespół Szkół Muzycznych w Toruniu. Z tej okazji w Dniu Edukacji Narodowej 14 października 2021 r. w szkole odbyło się uroczyste zebranie Rady Pedagogicznej ZSM, podczas którego zasłużeni pracownicy otrzymali nagrody i wyróżnienia państwowe, wojewódzkie i miejskie.
  • W poniedziałek 18 października 2021 r. odbędzie się spotkanie konsultacyjne dotyczące przebudowy ul. Czarlińskiego.
  • Szkoła Podstawowa nr 35 im. Polskich Olimpijczyków od 15 października 2021 roku ma swój sztandar. Podczas uroczystości obecni byli toruńscy sportowcy, którzy brali udział w igrzyskach olimpijskich.
  • Od poniedziałku 18 października 2021 r. od godz. 9:00 przystanek autobusowy „Bema” w kierunku centrum zostanie przeniesiony o około 250 m na wysokość parkingu Targowiska Miejskiego.