Patron nagrody | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Zdjęcie przedstawia widok z lotu ptaka na Toruń
    Miasto
    Przed nami wybory do Rady Działalności Pożytku Publicznego Miasta Torunia na lata 2023-2025, które odbędą się w dniu 24 listopada 2022 r., podczas XVII Toruńskiego Forum Organizacji Pozarządowych. Sprawdź, jak zgłosić kandydata. CZYM JEST RADA DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO MIASTA TORUNIA (RDPP)? Rada jest ciałem doradczym i konsultacyjnym...
  • Zdjęcie przedstawia artystę pracującego nad muralem przy ul. Broniewskiego
    Kultura, Miasto
    Galeria murali na toruńskich budynkach stale się rozrasta. Najnowszy projekt jest realizowany na ścianie bloku przy ul. Broniewskiego.
  • Grafika przedstawia znak żółtego trójkąta z czarnym wykrzyknikiem w środku
    Drogi, Miasto, MZK
    Ważna informacja dla kierowców i pieszych. W poniedziałek, 10 października 2022 r., na kilka godzin zmieni się organizacja ruchu na ul. Grudziądzkiej na odcinku Warneńczyka – Jagiellońska.
  • Zdjęcie przedstawia napisy na autobusach, które zostały przekazane miastu Łuck na Ukrainie.
    Toruń dla Ukrainy
    Miasto Toruń podarowało partnerskiemu miastu Łuck na Ukrainie pięć autobusów. W pojazdach przekazana została także pomoc humanitarna. W podzięce z ten gest Mer Łucka, Ighor Polishchuk przesłał list.
  • Zdjęcie przedstawia uśmiechniętych seniorów, którzy oglądają coś na tablecie. W tle widnieje budynek ZUS
    Miasto
    Zakład Ubezpieczeń Społecznych w październiku 2022 r. zaprasza do udziału w wydarzeniach związanych z Dniem Seniora. Nie zabraknie spotkań i dyżurów ekspertów.
  • Miasto
    5 października w Centrum Kultury Dwór Artusa odbyła się uroczysta inauguracja roku akademickiego 2022/2023 w Wyższej Szkole Bankowej w Toruniu. W tym roku uczelnia świętuje 25-lecie istnienia.
  • Do Torunia trafiły tabletki z jodkiem potasu, zgodnie z decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W przypadku zagrożenia skażeniem radiacyjnym będą one wydawane mieszkańcom w punktach rozmieszczonych na terenie miasta. Tabletki zostały przekazane miastu przez Państwową Straż Pożarną. Są to działania zgodne ze standardową procedurą...
  • Procesy automatyzacji, technologiczne nowinki i innowacje. Centrum Wsparcia Biznesu prezentuje toruńskie firmy stawiające na mechanizację, robotyzację procesów przemysłowych, wykorzystanie unikalnych algorytmów. W kolejnym odcinku cyklu filmowego „Tak się robi biznes w Toruniu” przedstawiamy przedsiębiorstwo Sorimex, które produkuje m.in....
  • W tym roku po raz kolejny studenci toruńskich uczelni wyższych mogą ubiegać się o przyznanie stypendium w ramach Miejskiego Programu Stypendialnego. Termin składania dokumentów mija 15 października 2022 r. Stypendia będą przyznawane na zasadach określonych w uchwale nr 218/19 Rady Miasta Torunia z dnia 12 września 2019 r. w sprawie uchwalenia...
  • Myślisz strategicznie i masz w sobie zmysł szachisty? Weź udział w Otwartym Turnieju Szachowym o Puchar Posła na Sejm RP Mariusza Kałużnego.
  • W Centrum Kulturalno-Kongresowym „Jordanki” trwa Konferencja Firma Przyszłości. Podczas wydarzenia eksperci ze świata biznesu dzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem.
  • 8 października 2022 r. będziemy obchodzić Europejski Dzień Donacji i Transplantacji. To dobra okazja, żeby nie tylko podziękować tym, którzy ratują innych, ale też zachęcić nowe osoby do zastania dawcą.
  • Trwają prace przy modernizacji torowiska tramwajowego w ciągu ul. Warneńczyka od pl. Chrapka do ul. Kościuszki. Ich efektem będą całkowicie odnowione tory, przystanki wyposażone w system informacji pasażerskiej, udogodnienia dla osób niepełnosprawnych i nowy, bezpieczniejszy układ drogowy.
  • Trwa intensywna promocja potencjału gospodarczego oraz oferty inwestycyjnej miasta. Toruń prezentuje swe walory podczas 24. edycji Międzynarodowych Targów Nieruchomości i Inwestycji Expo Real w Monachium.