Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Prezydent Michał Zaleski wręcza list gratulacyjny odchodzącemu komendantowi Centrum szkolenia Wojsk Obrony Terytorialnej płk. Krzysztofowi Leszczyńskiemu
    Miasto
    W dniu 29 lipca 2021 roku prezydent Michał Zaleski pożegnał odchodzącego ze stanowiska Komendanta Centrum Szkolenia Wojsk Obrony Terytorialnej w Toruniu płk Krzysztofa Leszczyńskiego.
  • Na zdjęciu żółto-niebieski tramwaj stoi na przystanku
    Miasto, MZK
    Od niedzieli 1 sierpnia 2021 r. na Szosę Lubicką wracają tramwaje linii nr 1 i 1N. W związku z tym, zastępcza komunikacja autobusowa na odcinku od al. Solidarności do pętli „Olimpijska” (autobusy linii nr 51 i 51N) oraz tramwajowa na odcinku od Alei Solidarności do pętli „Uniwersytet” (tramwaj linii nr 8 i 8N) zostaje zawieszona. Komunikacja...
  • fontanna flisaka, w tle Dwór Artusa
    Kultura, Miasto
    Wydarzenia związane z 77. rocznicą wybuchu Powstania Warszawskiego, kolejne imprezy Artus Festivalu, nowy seans w Planetarium, a dla miłośników sportu Wielka Koszykarska Feta u Kopernika – tak zapowiada się toruński weekend wyznaczający połowę wakacji.
  • Na zdjęciu żółta kamienica - siedziba Centrum Wsparcia Biznesu
    Biznes, Miasto
    Od 2 do 31 sierpnia 2021 r. zawieszone zostają konsultacje związane z zakładaniem działalności gospodarczej.
  • Prezydent Zaleski węcza list gratulacyjny i kwiaty Jolancie Swinarskiej
    Miasto
    Na emeryturę odchodzi z Urzędu Miasta Torunia duża grupa długoletnich pracowników. 29 lipca 2021 r. pożegnał ich prezydent Torunia Michał Zaleski.
  • baner koncertu chopinowskiego
    Kultura, Miasto
    Muzyka Chopina zabrzmi 1 sierpnia 2021 r. z okazji 77. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. To nie jedyny przygotowany przez Toruńską Orkiestrę Symfoniczną na ten weekend akcent trwającego całe lato Międzynarodowego Festiwalu „Nova Muzyka i Architektura”.
  • Odurzeni sukcesem Kasi Zillmann na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio gotowi jesteśmy na kolejne wyzwania! 28 sierpnia 2021 r. zapraszamy na bicie Rekordu Guinnessa w 24-godzinnej jeździe na ergometrze wioślarskim.
  • Dla upamiętnienia 77. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego 1 sierpnia 2021 r. o godz. 17.00 w Toruniu zabrzmią syreny.
  • Siedmiokrotni Mistrzowie Polski seniorów w tańcu na lodzie, Natalia Kaliszek i Maksym Spodyriev oraz popularny aktor Piotr Głowacki zachęcają do korzystania z toruńskiej komunikacji miejskiej. To druga edycja kampanii społecznej „Podróżuj razem z nami”.
  • Przypominamy, że do 30 listopada 2021 r. złożyć można wniosek o 300+ na wyprawkę szkolną dla ucznia. Zrobić to można wyłącznie elektronicznie.
  • Od 9 sierpnia do 12 października 2021 r. zostanie przeprowadzona na terenie miasta Torunia kwalifikacja wojskowa zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 stycznia 2021 r. w sprawie przeprowadzenia kwalifikacji wojskowej w 2021 r.
  • Prawie stu zawodników i zawodniczek wzięło udział w 18. edycji Mistrzostw Polski w Rzutach Nietypowych, które odbyły się 24 czerwca 2021 r. na toruńskim Stadionie Miejskim im. Grzegorza Duneckiego. Imponująca była nie tylko frekwencja, ale i wyniki.
  • To będzie już V edycja wielkiego koszykarskiego święta, które od 2017 roku gości na toruńskich Błoniach Nadwiślańskich. 31 lipca i 1 sierpnia Toruń będzie miastem koszykówki.
  • Polskie wioślarki zdobyły pierwszy medal dla Polski na igrzyskach olimpijskich w Tokio. W składzie czwórki podwójnej jest torunianka Kasia Zillmann.