19 marca 2026 r. przypada 117. rocznica urodzin wielkiej Torunianki i patriotki gen. prof. Elżbiety Zawackiej. Z tej okazji na grobie Honorowej Obywatelki Torunia znajdującym się na cmentarzu św. Jerzego złożono kwiaty.
W imieniu samorządu miejskiego kwiaty na grobie Pani Generał złożyli: prezydent Torunia Paweł Gulewski, wiceprzewodniczący Rady Miasta Torunia Michał Jakubaszek oraz radni: Zbigniew Fiderewicz i Michał Zaleski. Złożenie kwiatów odbyło się w uroczystej asyście wojskowej żołnierzy 8. Kujawsko-Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej, noszącej imię gen. Zawackiej. W uroczystościach uczestniczył również m.in. Honorowy Obywatel Torunia, Przewodniczący Rady Fundacji gen. Elżbiety Zawackiej Jan Wyrowiński, Prezes Fundacji - Dorota Zawacka-Wakarecy oraz licznie przybyła młodzież i Torunianie.
Prof. Elżbieta Zawacka była rodowitą Torunianką, żołnierzem, kurierką Armii Krajowej i jedną z dwóch Polek ze stopniem generała brygady. Pod pseudonimami "Zelma", "Sulica" i "Zo" wypełniła ponad sto niebywale trudnych misji kurierskich. Wielokrotnie nielegalnie przekraczała granice przenosząc wiadomości i meldunki. Do legendy przeszedł jej najsłynniejszy rajd poprzez Niemcy, Austrię, Francję i Hiszpanię do Rządu RP w Londynie. To z tej misji powróciła do kraju jako "cichociemna", na własną prośbę skacząc na spadochronie do okupowanego kraju 10 września 1943 r. Pełniła funkcję zastępcy szefa "Zagrody" - Działu Łączności zagranicznej Oddziału V Sztabu Komendy Głównej AK. Po upadku powstania warszawskiego nadal działała w służbie Państwa Podziemnego u boku gen. Leopolda Okulickiego. Dostarczyła do Szwajcarii pierwsze szczegółowe meldunki o sytuacji w kraju po upadku powstania.
Po wojnie w 1951 roku została aresztowana przez Urząd Bezpieczeństwa i z 10-letnim wyrokiem osadzona w więzieniu. Wyszła na wolność w 1955 r. Powróciła, wciąż dyskryminowana, do pracy w szkole w Sierpcu i Toruniu. Po uzyskaniu doktoratu nauk humanistycznych w 1965 r., pracowała jako adiunkt, a po habilitacji (1973 r.) jako docent andragogiki Uniwersytetu Gdańskiego, skąd przeniosła się do rodzinnego Torunia, gdzie do 1978 r. była pracownikiem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
O tym, że pamięć o generał Zawackiej jest nadal żywa, świadczy choćby niedawna wygrana książki autorstwa Clare Mulley "Agent Zo: The Untold Story of Fearless Resistance Fighter Elżbieta Zawacka" w kategorii "najlepsza publikacja obcojęzyczna z zakresu historii Polski". Clare Mulley opisuje w niej nie tylko losy jedynej kobiety wśród cichociemnych, ale też przybliża kluczowe momenty w historii Polski.
Fot. © UMT 2026, autor: Wojtek Szabelski, licencja: CC BY-NC 4.0
