Czy Toruń skorzystał na obecności Polski w Unii Europejskiej? Nie ma co do tego wątpliwości. Nowy most, sala koncertowa na Jordankach, odnawiane kolejne zabytki, rozwój nowoczesnej sieci tramwajowej i autobusowej, trasa średnicowa czy budowa ronda na placu Chrapka – to tylko przykłady inwestycji zrealizowanych w naszym mieście z udziałem funduszy unijnych.

Zmiany infrastrukturalne w Toruniu w ostatnich dwóch dekadach są widoczne gołym okiem i z pewnością nie byłyby możliwe bez potężnego zastrzyku unijnej pomocy. A o tą trzeba się bardzo postarać.

– Toruń należy do liderów wśród polskich miast, które potrafią szukać źródeł zewnętrznego finansowania inwestycji i skutecznie zdobywają unijne pieniądze. To oznacza przede wszystkim stałe monitorowanie przez samorząd ogłaszanych konkursów na dofinansowanie unijne projektów z różnych dziedzin. Projektów ciekawych, ważnych dla miasta i regionu, oczekiwanych przez mieszkańców i wpisujących się dobrze w unijną filozofię wspierania rozwoju społeczności lokalnej, rewitalizacji czy ekologii – mówi prezydent Torunia Michał Zaleski.

Szlify na tej drodze Toruń przetarł na długo przed 1 maja 2004 r., kiedy Polska formalnie wstąpiła do Unii Europejskiej. Złożone procedury ubiegania się o fundusze unijne Toruń ćwiczył już pod koniec lat 90., będąc konsumentem środków przedakcesyjnych (PHARE, ISPA), z których wybudowano m.in. południową obwodnicę miasta oraz zainicjowano kompleksową i wieloetapową rozbudowę systemu kanalizacji. Zdobyte wówczas doświadczenie procentuje do dzisiaj.

Fundusze unijne dla Torunia

W ciągu 15 lat obecności Polski w Unii Toruń przeobraził się w sposób bezprecedensowy w swojej historii. Miasto niezmiennie plasuje się w czołówce rankingów miast polskich najaktywniej wykorzystujących fundusze unijne. Także w regionie dzierży palmę pierwszeństwa, jeśli chodzi o wysokość pozyskanych środków. Dobre projekty, poprawnie i na czas przygotowana dokumentacja aplikacyjna i zapewniony niezbędny wkład własny – to skrócony przepis grodu Kopernika na sukces w tej dziedzinie.
Zdając sobie sprawę, że unijna szczodrość dla Polski nie będzie trwała wiecznie, Toruń maksymalnie wykorzystuje obecne okresy programowania. W perspektywie finansowej 2014-2020 fundusze europejskie wspierają przedsięwzięcia z takich dziedzin, jak m.in.: ekologiczna mobilność miejska, ochrona środowiska i efektywność energetyczna, rewitalizacja terenów zieleni, odnowa zabytków, sprawna gospodarka komunalna czy rozwój infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej. Do końca grudnia 2018 r. podpisano już 125 umów o dofinansowanie projektów, w których Gmina Miasta Toruń oraz jednostki organizacyjne gminy są beneficjentami lub pełnią funkcję partnera. Całkowita wartość tych przedsięwzięć to ponad 1 mld zł, a łączna kwota dotacji ponad 650 mln zł. A może jeszcze wzrosnąć, bo kolejne konkursy i nabory wniosków trwają.

Na drogi i tramwaje

Most Generał Elżbiety Zawackiej, budowa trasy średnicowej (Trasy Władysława Raczkiewicza), przebudowa Szosy Chełmińskiej, ulic Łódzkiej i Turystycznej czy budowa ronda turbinowego na pl. bpa Chrapka to przykłady wielkich zadań drogowych zrealizowanych w ostatnich latach z dużym udziałem funduszy unijnych. Szczególnie budowa nowego mostu z układem dróg dojazdowych jest inwestycją, na którą bez tej pomocy Toruń jeszcze długo nie byłby w stanie sobie pozwolić. Z ogólnego kosztu 699 mln zł aż 477 mln zł pochodziło z Unii.
Z unijnym wkładem miasto rozwija nowoczesny, proekologiczny transport: buduje nowe linie tramwajowe (obecnie na tzw. osiedle Jar), remontuje przystanki, wymienia stary tabor tramwajowy i autobusowy, rozbudowuje system dynamicznej informacji pasażerskiej. Toruń realizuje także swoją część regionalnego projektu BiT City poprzez przebudowę układu torowo-drogowego w ul. Wały gen. Sikorskiego i al. św. Jana Pawła II wraz z budową pasa tramwajowo-autobusowego.

Unia wspiera ekologię

Zgodnie z oczekiwaniami mieszkańców oraz ambitną i restrykcyjną polityką Unii w zakresie ekologii Toruń prowadzi kompleksowe działania na rzecz poprawy stanu środowiska. Placówki oświatowe i budynki użyteczności publicznej są termomodernizowane i coraz częściej wyposażane w instalacje energetyki odnawialnej. Przy wsparciu funduszy unijnych zmieniają się kolejne miejskie tereny zieleni i rekreacji. Obecnie trwa „Zielona brama gotyckiej starówki” – rewitalizacja skwerów przy Muzeum Etnograficznym i CKK Jordanki. Wkrótce zaś ruszą prace w Parku Tysiąclecia, Parku Glazja i na tzw. osiedlu Jar. Z europejską pomocą był też odnawiany odcinek Bulwaru Filadelfijskiego wraz z nabrzeżem Wisły od mostu drogowego do przystani AZS.

Unia pomaga nam też zadbać o czystość w mieście. Od 2009 r. działa Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych przy ul. Kociewskiej, wybudowany za ponad 15 mln euro, w tym 10,8 mln z Funduszu Spójności UE. Na tym nie koniec. Przyznane w 2018 r. środki z Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 umożliwią m.in. zmodernizowanie linii sortowniczej ZUOK, by wzrosła ilość odpadów nadających się do recyklingu i jak najmniej śmieci trzeba było sortować ręcznie. Z europejską pomocą kontynuowana jest rozbudowa i remont sieci wodno-kanalizacyjnej oraz modernizacja miejskiej oczyszczalni ścieków.

Miliony na kulturę i zabytki

Skutecznie zdobywamy unijne fundusze na kulturę i zabytki. Ponad 70 mln zł w dwóch etapach projektu „Toruńska Starówka – ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego UNESCO” pozwoliło zrealizować w Toruniu prace konserwatorskie o zakresie niespotykanym w historii miasta. Objęły one najpiękniejsze i najbardziej wartościowe toruńskie obiekty: zabytkowe kościoły, kamienice, obiekty publiczne oraz mury miejskie. Nowy blask zyskały m.in. katedra śś. Janów, kościoły pw. WNMP, św. Jakuba i św. Ducha, ratusz i ruiny zamku krzyżackiego czy dawny zbór ewangelicki na Rynku Nowomiejskim.

Z udziałem funduszy unijnych wyremontowano Teatr Baj Pomorski, powstało w Toruniu Centrum Sztuki Współczesnej czy uruchomione w 2013 r. Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy, obecnie rozbudowywane o kolejne powierzchnie ekspozycyjne. W 2015 r. doczekaliśmy się otwarcia Centrum Kulturalno-Kongresowego Jordanki – obiektu o europejskim wymiarze, w którym odbywają się koncerty gwiazd światowego formatu. Nowoczesna architektura budynku według koncepcji hiszpańskiej pracowni Menis Arquitectos przyniosła Toruniowi rozgłos i wiele nagród w prestiżowych konkursach architektonicznych.
Za unijne pieniądze Centrum Kultury Dwór Artusa urządziło w niewykorzystanych wcześniej pomieszczeniach Piwnice Kultury – miejsce kreatywnych warsztatów i spotkań dla osób w różnym wieku, zaś w fortecznych Koszarach Bramy Chełmińskiej powstaje Muzeum Twierdzy Toruń, które będzie otwarte w 2020 r.

Unia wspiera też organizowane w Toruniu wydarzenia i imprezy kulturalne, przyciągające do miasta liczne grono gości, wśród nich m.in. organizowany od 2009 r. Bella Skyway Festival.

Atrakcyjni dla inwestorów

Miasto wykorzystuje fundusze unijne na działania służące podniesieniu atrakcyjności inwestycyjnej Torunia, rozwojowi przedsiębiorczości oraz innowacyjności. Uzbraja m.in. nowe tereny inwestycyjne, np. Grębocin nad Strugą, realizuje projekty promujące potencjał gospodarczy, np. „Invest in BiT City 2”, a także inicjuje nowatorskie zadania z zakresu wspierania małej i średniej przedsiębiorczości, np. z dziedziny wysokich technologii. Szczególnie ciekawym przykładem jest tu „Toruń Space Labs” – przedsięwzięcie, którego celem jest stworzenie w Toruniu przestrzeni dla tzw. przemysłu kosmicznego. Przy ul. Łokietka powstanie obiekt z modularnymi laboratoriami, pomieszczeniami badawczymi i pracowniami multimedialnymi, dostosowany technologicznie do prowadzenia wyspecjalizowanych prac rozwojowych m.in. w zakresie przygotowania robotów eksploracyjnych, badania wytrzymałości materiałów czy wykorzystania druku 3D do prototypowania i w telemedycynie.

Fundusze są dla ludzi

Toruń inwestuje również w kapitał ludzki, zdobywając środki na tzw. projekty miękkie. Ponad 70 mln zł dofinansowania unijnego pozwoliło zrealizować w ostatnich latach liczne projekty skierowane do osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, m.in. bezrobotnych, niepełnosprawnych i bezdomnych. Dzięki temu wiele osób podniosło swoje kwalifikacje zawodowe i znalazło zatrudnienie.
Unijne środki trafiły także do toruńskich szkół ogólnokształcących i zawodowych – m.in. na podniesienie kompetencji nauczycieli i uczniów oraz wyposażenie szkół w nowoczesny sprzęt i materiały dydaktyczne. Przykładem jest tu wsparta środkami unijnymi rozbudowa Zespołu Szkół Samochodowych przy ul. Grunwaldzkiej z adaptacją pomieszczeń na warsztaty szkolne.
Z dofinansowaniem Regionalnego Programu Operacyjnego w trzech toruńskich przedszkolach odbywają się zajęcia dodatkowe z integracji sensorycznej, a w jednej z placówek zajęcia z logo rytmiki i terapii psychoruchowej dla dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na niepełnosprawności. Fundusze unijne pozyskaliśmy też w Toruniu na opiekę żłobkową, m.in. wspieranie powrotu rodziców na rynek pracy poprzez dopłatę do wynajęcia opiekunów czy zwiększanie liczby miejsc w żłobkach (m.in. rozbudowę trzech istniejących placówek i budowę nowego żłobka miejskiego przy ul. Andersa).

Abyśmy zdrowi byli

Korzystając z unijnej pomocy, miasto inwestuje w miejskie placówki służby zdrowia, m.in. Specjalistyczny Szpital Miejski, Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy i Miejską Przychodnię Specjalistyczną. Rozbudowuje i wyposaża je w najnowocześniejszy sprzęt diagnostyczny. Fundusze unijne wspierają też wiele innych działań z zakresu opieki zdrowotnej, m.in. wdrażany obecnie przez miasto model skoordynowanej opieki środowiskowej, skierowanej do osób z chorobą otępienną i ich opiekunów.

Najpierw dobry plan

W 2018 r. Rada Miasta przyjęła Program Rewitalizacji Torunia do roku 2023 r. W nowym dokumencie wskazano Bydgoskie Przedmieście, Podgórz i Stare Miasto jako obszary, w których planuje się w najbliższych latach wdrożenie 81 projektów o wartości całkowitej blisko 91 mln zł, przy wsparciu unijnym na poziomie około 65 mln zł. Zadania te będą finansowane głównie z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020.

W zakresie zdobywania funduszy europejskich współdziałamy też z innymi miastami i gminami w regionie. Temu służy m.in. zawarte w 2014 r. porozumienie w sprawie realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych dla Bydgosko-Toruńskiego Obszaru Funkcjonalnego (ZIT BTOF), podpisane przez: samorządy Bydgoszczy i Torunia, wszystkie gminy powiatu bydgoskiego i toruńskiego, Nakło nad Notecią, Szubin, Łabiszyn, Kowalewo Pomorskie, a także oba powiaty: bydgoski i toruński. Za strategiczne cele współpracy regionalnej uznano: efektywność transportową i energetyczną, zintegrowane strategie niskoemisyjne, wykorzystanie walorów środowiska naturalnego i kultury dla kształtowania wysokiej jakości życia, rozwój społeczno-gospodarczy oraz nowoczesne i efektywne kształcenie dzieci i młodzieży.

Najważniejsze projekty Torunia z dofinansowaniem UE:

• Poprawa funkcjonowania komunikacji miejskiej w Toruniu BiT City II
• Przebudowa układu torowo-drogowego w ul. Wały gen. Sikorskiego i al. Św. Jana Pawła II wraz z budową pasa tramwajowo-autobusowego w Toruniu – BiT City II
• Przebudowa i rozbudowa ul. Łódzkiej na odcinku od ul. Lipnowskiej do ul. Zdrojowej w Toruniu
• Przebudowa układu drogowego na pl. bpa Chrapka w Toruniu
• Rozbudowa ul. Szosa Chełmińska od Trasy Średnicowej Północnej do ul. Polnej w Toruniu
• Przebudowa ul. Turystycznej w Toruniu na odcinku od ul. Ligi Polskiej do granicy administracyjnej miasta
• Gospodarka wodno-ściekowa na terenie aglomeracji Toruń – III etap
• Rewitalizacja Parku Tysiąclecia wraz z odbudową układu wodnego fosy przy ul. Podgórskiej
• Zagospodarowanie Bulwaru Filadelfijskiego w Toruniu – zagospodarowanie terenów zieleni
• Zagospodarowanie terenów zieleni w Parku Glazja przy ul. Waryńskiego w Toruniu
• Zagospodarowanie turystyczno-rekreacyjne terenów na osiedlu JAR w Toruniu
• Toruńska Starówka – ochrona i konserwacja dziedzictwa kulturowego UNESCO – etap II
• Muzeum Twierdzy Toruń – adaptacja Koszar Bramy Chełmińskiej na cele muzealne
• Centra Innowacyjnej Edukacji (tzw. „Minikoperniki”), podprojekt „Adaptacja budynków zlokalizowanych przy ul. W. Łokietka w Toruniu na potrzeby Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy, instytucji kultury prowadzącej innowacyjną edukację w regionie kujawsko-pomorskim”
• Poprawa efektywności energetycznej poprzez termomodernizację i wykorzystanie OZE w obiektach użyteczności publicznej na terenie miasta Torunia
• Rozbudowa Specjalistycznego Szpitala Miejskiego im. Mikołaja Kopernika w Toruniu o nowy budynek szpitalny w celu utworzenia nowych oddziałów szpitalnych i zapewnienia kompleksowości udzielanych świadczeń w Specjalistycznym Szpitalu Miejskim im. M. Kopernika w Toruniu
• Rozbudowa (nadbudowa) Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego w Toruniu przy ul. Ligi Polskiej 8 wraz z modernizacją istniejącego oddziału IV całodobowego
• Rozbudowa i przebudowa Żłobka Miejskiego nr 1 przy ul. Bażyńskich 24-26 w Toruniu, Żłobka Miejskiego nr 2 przy ul. Piskorskiej 9 w Toruniu, Żłobka Miejskiego nr 3 przy ul. Konstytucji 3 Maja 16 w Toruniu
• Adaptacja pomieszczeń na warsztaty szkolne wraz z dobudową pawilonu w Zespole Szkół Samochodowych przy ul. Grunwaldzkiej 25b w Toruniu
• Infostrada Kujaw i Pomorza 2.0

Szczegółowe informacje o realizowanych w Toruniu projektach unijnych dostępne są w wyszukiwarce projektów europejskich

Fot. Małgorzata Litwin