Pieniądz monetarny pojawił się w historii ludzkości na początku trzeciej ćwierci VII wieku p.n.e., ale dobrze poświadczone zainteresowania monetą jako przedmiotem badań i jednocześnie obiektem kolekcjonerskim zaczynają się w wieku XIV, wraz ze zjawiskiem, które Krzysztof Pomian nazwał „odrodzeniem kolekcji prywatnych”.
Badania naukowe nad monetą, głównie jako źródłem uzupełniającym lub potwierdzającym literaturę starożytnej Grecji i Rzymu, datują się jednak od pierwszych dziesięcioleci wieku XVI. Od początku kolekcjonerów i badaczy pociągały przede wszystkim monety antyczne oraz renesansowe medale all’antica.
W zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej UMK znajduje się m.in. najwcześniejsze dzieło tego nurtu, De asse et partibus eius (O asie i jego częściach) francuskiego humanisty Guillaume Budé (1467-1540) w pięknym wydaniu z 1527.
Na wystawie prezentujemy łącznie 28 ważnych dla badań i kolekcjonowania monet starych druków ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej UMK oraz kolekcji prywatnych. Są wśród nich ważne rozprawy naukowe, pierwsze katalogi monet i medali, często ze wspaniałymi rycinami, jak np. w pracy numizmatyka, ale też malarza i rytownika Huberta Goltziusa (1526-1583), a także dawne kompendia dla kolekcjonerów i osiemnastowieczne katalogi aukcyjne. Książkom towarzyszą 74 monety starożytnej Grecji i Rzymu, medale z wczesnej epoki nowożytnej, oraz datowana na XVIII wiek ozdobna tacka numizmatyczna. Wszystkie obiekty wzajemnie się dopełniają niczym awers i rewers jednego medalu. Razem pozwalają poznać „republikę medali”, którą od XVI do XVIII wieku zamieszkiwali badacze i kolekcjonerzy.